In het kort
Wat er speelt
Jurjen ten Brinke stichtte een buurtgerichte kerk in Amsterdam-Noord. Hij geeft zes praktische tips om de omgeving van je kerk te leren kennen, van buurtonderzoek tot contact met de wijkagent en de gebiedsmakelaar.
Het verhaal
Lees het volledige verhaal
Er zijn grofweg drie kerkmodellen in onze stad Amsterdam te vinden. Zonder waardeoordeel te willen geven kun je ze als volgt omschrijven.
De eerste richt zich helemaal op haar eigen leden en heeft een plek om samen te komen (nodig). Zij maken verschil in de (geestelijke) levens van hun gemeenteleden.
De tweede kun je zien als ‘netwerk kerken’: ze zijn actief in een bepaald spectrum van de bevolking, bijvoorbeeld een cultuur of taal (Ghanees, Arabisch, …).
Of juist als (grote) upcoming church onder bijvoorbeeld jongvolwassenen. Vaak zijn deze kerken ‘attractional’; er is een goed podiumprogramma wat aansprekend is voor de groep mensen die ze bereikt. Zij maken verschil in de levens van (jonge) mensen die op hun beurt hun plek in de samenleving innemen en daar getuige van Christus zijn. Deze kerken zijn meestal zeer zichtbaar op social media en delen veel content van wat er op zondagen gebeurt.
Een derde groep zijn de buurtgerichte kerken, die veelal bezoekers uit hun directe omgeving aan zich binden en ook daadwerkelijk ‘verschil’ maken in hun buurt. Oftewel: het gebouw en de activiteiten die daarin en daaromheen plaatsvinden worden gemist door de omgeving zodra zij er niet meer zijn.
Met name voor de derde groep zijn deze praktische tips geschreven. Groep twee kan er ook z’n voordeel mee doen, immers: elke kerk zou van positieve invloed moeten zijn op haar omgeving. Zelf stichtte ik (Jurjen ten Brinke) een kerk in Amsterdam-Noord die met name functioneert als een kerk in groep drie.
1) Zorg dat je weet wie er in de omgeving van je kerk(gebouw) wonen en wat er in de buurt speelt
Hoe groot die omgeving is… dat bepaal je zelf. Een kleine buurt? Een stadsdeel? Of de hele stad? Het gaat om vragen als: wie wonen er? Wat is de demografie van een gebied? Welke maatschappelijke issues spelen er?
Het Centraal Bureau voor de Statistiek maar ook het onderzoeksbureau van de gemeente Amsterdam zijn een startpunt.
Tip: het kan een mooi onderzoeksproject zijn voor een stagiair of afstudeervakker theologie (of een andere, maatschappelijke opleiding), die zich bij je meldt. Met winst aan twee kanten: een onderzoek waar je kerk écht wat mee doet en dus ook voldoening bij de student die het uitvoert. Je kunt interviews houden in je wijk, waarin je mensen vraagt om een paar minuten van hun tijd. Je stelt vragen over de positieve en negatieve kanten van de buurt, over muziekvoorkeuren, politieke voorkeuren, het geloof in God en de waarde van een/de kerk. Als je voorbeeld interviewvragen wilt ontvangen, stuur dan een bericht naar ondergetekende.
2) Maak tijd vrij voor niet-kerkelijke activiteiten en taken
Om de stad te kunnen dienen moet je zorgen er onderdeel van te zijn. Zodat de issues van de stad jouw issues zijn, of dat nu negatief of positief is. Het helpt je om je te verbinden met de omgeving van je kerk.
Spreek met je kerkenraad / leidersteam af dat je een bepaald aantal uren aanwezig wilt zijn in de samenleving; denk aan het bestuur van de scoutingvereniging, een Medezeggenschapsraad van de school van je kinderen, een buurtcomité dat de 4-mei herdenking organiseert, vrijwilliger bij de Voedselbank, etc. Je leert er mensen kennen en kunt onomwonden vertellen wat jíj (en jullie als kerk) voor de stad doen.
Tip: motiveer gemeenteleden om – desnoods ‘namens de kerk’ – zitting te nemen in overleggen en commissies die het goede voor de stad beogen. Eén van de issues in onze stad is dat mensen simpelweg te weinig in contact komen met christenen in het gewone leven, waar je samen de schouders zet onder dat wat er moet gebeuren.
3) Lees kranten en huis-aan-huis blaadjes
Als pastor in Amsterdam móet je eigenlijk een abonnement op het Parool hebben. Om te weten wat er lééft in de stad. Je kunt niet om de lokale krantjes en nieuwsbrieven van de gemeente heen: hier kun je jezelf ervoor aanmelden.
De profeet Jeremia laat Gods woorden naar het volk Israël horen: Bid tot de HEER voor de stad (waarheen Ik jullie weggevoerd heb) en zet je in voor haar voorspoed en vrede, want de voorspoed van de stad is ook jullie voorspoed (Jeremia 29:7). Het kennen van je stad is dus cruciaal.
Tip: leg contact met mensen die over deze krantjes gaan; wellicht kun je een maandelijkse column schrijven, waarin je op een speelse manier het geloof in God combineert met dat wat je in de wijk ziet gebeuren. Het vergroot je zichtbaarheid én het is voor jezelf leerzaam, omdat je jezelf moet verplaatsen in het denken van je buurt- en stadsgenoten die niet of anders geloven.
4) Leg contacten met andere kerken in je buurt
Via kerkengidsamsterdam.nl kun je andere kerken in je buurt vinden. Doe dat zéker als je ergens met een nieuwe gemeente begint, zodat vanaf het eerste moment een concurrentiegedachte uit de wereld geholpen kan worden en de samenwerking en wederzijdse erkenning geborgd zijn.
Maar je kunt ook contact leggen met één van de kerknetwerken in de stad, zoals:
Pentecostal Council of Churches (Amsterdam-Zuidoost) – via SKIN
Neem eventueel contact op met de aanjager verbinding kerken in Amsterdam, via jurjen@accl.amsterdam om relaties te leggen met andere gemeenten of voorgangers.
Sámen dienen we de gehele kerk van Amsterdam. Misschien mag je zelfs zeggen: voorgangers zijn de ‘oudsten’ van de stad (waar de Bijbel diverse brieven aan richt).
Tim Keller zei als het ging om netwerken in de stad: Various sorts of denominations tend to reach certain kinds of people, because nobody can reach everybody. And if you want to reach everybody in a city, you’ve all got to work together. There really is no one denomination or one church that could possibly reach the diversity you find in a city.
In Amsterdam-Noord preken we als voorgangers bij elkaar in de kerken en organiseren we momenten waarin we als leiders (muziek, kinderwerk, gebed, leidersteam / kerkenraad / oudstenraad) elkaar ontmoeten. Om samen te bidden en zaken op elkaar af te stemmen.
5) Maak jezelf als kerk (en pastor) kenbaar bij de burgerlijke overheid
Nodig de wijkagent en de gebiedsmakelaar bij je uit; vertel wie je bent en wat je als kerk doet.
De gebiedsmakelaar is de ambtenaar die de schakel vormt tussen jouw wijk en het stadsdeel. Hij of zij weet de weg binnen de ambtelijke organisatie van de gemeente Amsterdam en kan je indien nodig met de juiste ambtenaren of afdelingen in contact brengen.
Bezoek de nieuwjaarsreceptie van het stadsdeelbestuur. In Amsterdam-Noord is veel ervaring opgebouwd in de samenwerking tussen de burgerlijke overheid en geloofsgemeenschappen. Nodig jezelf desnoods uit op het stadsdeelhuis en vraag om op de mailings van jouw stadsdeel te komen, zéker als er al netwerkmeetings zijn. Als dat niet het geval is: benader de kartrekker in Amsterdam-Noord die je in contact kan brengen met anderen in je stadsdeel, alsook een connectie met de burgerlijke overheid kan leggen: jurjen@accl.amsterdam.
6) Lees wat externe organisaties te bieden hebben
Stichting Tearfund heeft er goed over nagedacht en lessen uit de kerk van het Zuiden vertaald naar de context in Nederland: tearfund.nl/metbeidebenenindebuurt
Ook City Movements heeft materiaal beschikbaar: citymovements.nl
En de landelijke PKN kan je bedienen met informatie op maat: protestantsekerk.nl/kerk-in-de-buurt
Het boek Centrum Kerk van Tim Keller biedt een schat aan informatie, als het gaat om contextualisatie (je aanpassen aan je omgeving terwijl de Evangelieboodschap overeind blijft) en het dienen met woorden en in daden van je medebewoners.